Đây là câu hỏi thú vị mà thỉnh thoảng một vài học trò từng hỏi tôi. Tuy nhiên để so sánh giữa người lớn và trẻ em ai học cờ vây nhanh hơn, câu trả lời phụ thuộc vào việc bạn đang xem xét về khía cạnh nào?
Ở vạch xuất phát, người lớn có lợi thế hơn nhờ khả năng suy luận logic, phân tích và lên kế hoạch tốt hơn, do đã trải qua quá trình học tập lâu dài nên việc hiểu luật lệ và cách chơi sẽ nhanh hơn trẻ em. Họ cũng có khả năng học qua sách vở, phân tích ván đấu nhanh và chủ động hơn.
Có nhiều định nghĩa trừu tượng trong Cờ vây, một ví dụ trong số đó (rất quan trọng) – đó là đất, hay còn gọi là lãnh thổ. Trẻ em khi mới học, việc để hiểu được khái niệm thế nào là đất rất mơ hồ. Hình trên khi người hướng dẫn nói rằng quân đen 1 và 3 chiếm đất góc bên phải, còn quân trắng 2 và 4 chiếm đất góc bên trái thì người lớn đã có thể phác họa sơ bộ về phạm vi vùng quân đen và quân trắng trong tâm trí họ, còn trẻ em thì chúng rất bối rối.
Người lớn tuy thắng ở vạch xuất phát nhưng thường họ sẽ thua ở vạch đích. Tại sao?
Trải qua một quá trình học tập, thực hành có sự hướng dẫn của thầy, trẻ em bắt đầu vượt lên.
Thứ nhất, là thời gian và năng lượng
Trẻ em có rất nhiều thời gian và năng lượng để dành cho việc học cờ vây, người lớn thì không.
Người lớn phải đối mặt với vô số các vấn đề trong cuộc sống. Khi còn là sinh viên thì lo về việc học tập, thi cử để không bị trượt môn, sau đó bắt đầu phải nghĩ về việc kiếm công việc, kết hôn. Sau khi kết hôn, có con cái thì chạy đôn chạy đáo kiếm tiền nuôi gia đình, lo phải đi sớm để đi làm không tắc đường hay là hôm nay ăn gì. Khi về nhà, lúc xong xuôi mọi công việc cũng là lúc khá muộn, họ nằm bẹp trên giường, xem video rồi tự cười một cách “ngu ngơ”. Rất ít người lớn có thể dành ra 30 phút mỗi ngày để tập trung vào cờ vây, luyện tập hoặc chơi cờ.
Trẻ em thì khác, thời gian rảnh của trẻ rất nhiều, nếu trẻ được học bài bản từ nhỏ thường có tiềm năng phát triển mạnh mẽ và đi xa hơn vì chúng có nhiều thời gian để tích lũy kinh nghiệm và dần hoàn thiện kỹ năng thông qua quá trình chơi cờ. Một điều thú vị là trẻ con khi được chơi chúng không biết chán, có thể chơi cả ngày như kiểu trong chúng chứa một nguồn năng lượng vô tận. Tôi nhớ rằng hồi tôi còn học tiểu học, khi vừa học tối xong tôi lại chạy tót ra ngoài chơi trốn tìm cùng các bạn hàng xóm tới khuya mới về, hôm sau lại đi học bình thường.
Thứ hai, không khí và thái độ học tập
Hầu như tất cả trẻ em khi được học cờ, dù trực tuyến hay ngoại tuyến đều có người hướng dẫn và giao bài về nhà. Khi ở nhà, đối với các gia đình có sự quan tâm đến con em họ sẽ giám sát và yêu cầu con làm bài. Ở các nước có nền truyền thống văn hóa cờ vây lâu đời thì trẻ con phải đối mặt với thử thách lên hạng, vì vậy trẻ còn phải liên tục nâng cao kỹ năng chơi cờ để thi đấu với các bạn cùng trang lứa.
Đối với người lớn học cờ vây, đơn giản là họ chỉ cần tìm một vài người bạn trên mạng, hẹn hò, trò chuyện rồi cùng chơi một ván cờ thế là vui rồi. Có rất ít người lớn chịu mất tiền để tham gia lớp học cờ vây và họ khó có thể kiên trì trong thời gian dài. Phần lớn họ sẽ tự học, đọc một vài cuốn sách, hay xem video dạy cờ. Quá trình học cũng không liên tục và chỉ kéo dài trong một thời gian ngắn.
Tuy nhiên thực tế, trong cùng một điều kiện học tập, nếu người lớn học cờ vây nghiêm túc và đảm bảo được khối lượng luyện tập thì khả năng học tốt không thua kém trẻ em.
Thứ ba, về tốc độ tiếp thu cơ bản
Não bộ của trẻ rất linh hoạt, khi được dạy và hiểu một kiến thức mới thường sẽ tiếp thu một cách tự nhiên ít bị giới hạn bởi lối tư duy cũ hơn người lớn. Tôi thường hay ví von rằng, trẻ con như xây một ngôi nhà mới sẽ rất dễ dàng, còn đối với người lớn như việc xây lại một ngôi nhà 5 tầng, phải đập đi rồi xây lại sẽ rất lâu.
Nói tóm lại:
- Hiểu sâu và phân tích ban đầu: Người lớn có lợi thế.
- Tiềm năng lâu dài nếu theo đuổi: Trẻ em vượt trội.
